Có thể bạn đang chọn sai vì chưa xác định rõ điều gì là tiêu chí không thể đánh đổi

"...Nghe tin ba tôi bị tai nạn tim tôi như ngừng đập, tự dưng nước mắt muốn trào ra... Sự việc ấy khiến tôi lại khát khao có một công việc không phải chấm công mỗi ngày, để hôm nay nếu muốn chăm sóc ba thì cũng có thời gian..."

Hôm qua, một chị trong lớp đã chia sẻ như vậy khi ba chị không may phải nhập viện. Mình nghĩ điều khiến chị áy náy không chỉ là không được nghỉ làm, mà là sau gần hai mươi năm đi làm, chị nhận ra mình khao khát có quyền chủ động trong công việc để ở bên cạnh những người mình yêu thương khi họ cần.

Có lẽ, điều chúng ta ưu tiên ở tuổi 25 sẽ rất khác với điều mình cần ở tuổi 45. Đến một thời điểm nào đó, điều chúng ta tìm kiếm trong công việc không còn chỉ là thu nhập hay chức danh nữa. Mà bắt đầu muốn có thêm thời gian cho gia đình, một nhịp sống bền hơn, quyền chủ động với cuộc sống và cảm giác công việc mình làm thật sự phù hợp với con người mình.

Điều đáng nói là, hầu hết ta đều biết mình muốn gì, nhưng ta vẫn vô thức đưa ra quyết định sự nghiệp bằng những tiêu chí đã quen thuộc suốt nhiều năm đã được xã hội dạy từ rất sớm như: "Mức lương có cao hơn không? Chức danh có tốt hơn không? Công ty có nổi tiếng hơn không?"

Khi nhu cầu của mình thay đổi nhưng tiêu chí ra quyết định vẫn giữ nguyên, việc chọn sai gần như là điều khó tránh khỏi.

Mình tin rằng, bất cứ ai cũng biết mình muốn gì. Chỉ có điều là chưa có một bộ tiêu chí đủ rõ để đánh giá mọi lựa chọn trước khi quyết định. Nói cách khác, điều bạn đang thiếu có thể không phải thêm một cơ hội mới, mà là một chiếc "la bàn sự nghiệp".

La bàn sự nghiệp" không quyết định thay bạn nên nghỉ việc hay ở lại. Nó giúp bạn nhìn rõ điều gì là quan trọng nhất ở giai đoạn hiện tại, để mỗi lựa chọn đều có cơ sở thay vì chỉ dựa vào cảm tính hay áp lực từ bên ngoài. Khi biết mình đang ưu tiên điều gì, bạn cũng sẽ biết điều gì không còn muốn đánh đổi.

Thực ra, những tiêu chí này không phải mình tự nghĩ ra. Chúng được gợi mở từ mô hình nhu cầu của Abraham Maslow với 8 nhu cầu từ căn bản thể chất đến chiều sâu tâm hồn

Từ góc nhìn đó, mình phát triển LA BÀN SỰ NGHIỆP – một framework gồm 5 tiêu chí được phân ra tiêu chí cứng & tiêu chí mềm giúp bạn đánh giá mọi lựa chọn sự nghiệp dựa trên điều mình thật sự cần ở từng giai đoạn của cuộc sống.

Sinh tồn – Công việc này có đủ để cuộc sống được bình yên?

Rất nhiều người nói: "Tôi muốn một công việc có thu nhập tốt." Nhưng "tốt" là bao nhiêu? Đủ để cuối tháng gia đình không còn phải lo lắng? Đủ để nuôi con? Hay đủ để trả hết những khoản vay còn dang dở?

Khi con số ấy chưa được gọi tên, bạn rất dễ bị cuốn theo những cơ hội có mức lương cao hơn mà quên tự hỏi: liệu nó có thật sự giải quyết điều mình đang cần không? Thu nhập tăng lên, nhưng áp lực cũng tăng lên; cuối cùng, cuộc sống vẫn chưa bình yên như mình kỳ vọng.

Ở giai đoạn U35–U45, đây thường là tiêu chí khá quan trọng và cũng là điều khó thỏa hiệp. Tuy nhiên, điều cần tìm không phải là càng nhiều càng tốt, mà là đủ cho cuộc sống bạn mong muốn. Bởi chỉ khi biết thế nào là "đủ", bạn mới có thể đưa ra những lựa chọn không bị cuốn theo cuộc đua hơn thua với người khác.

An toàn – Công việc này có đang bào mòn bạn không?

Có những người không rời bỏ công việc vì ghét công việc. Họ rời đi vì cơ thể và tinh thần không còn đủ sức để tiếp tục.

Những áp lực kéo dài, những chỉ tiêu ngày càng cao, những buổi tăng ca triền miên hay nhịp làm việc không có điểm dừng khiến họ luôn trong trạng thái căng thẳng. Mỗi ngày đi làm đều là một lần cố gắng gồng mình, và đến cuối ngày chỉ còn lại sự mệt mỏi.

Một công việc có thể mang lại thu nhập tốt, nhưng nếu đổi lại bằng sức khỏe, thời gian và sự bình yên của chính mình thì đó là một cái giá rất đắt. Sau cùng, kiếm được nhiều hơn sẽ không còn nhiều ý nghĩa nếu bạn không còn đủ sức khỏe để tận hưởng thành quả ấy.

Một công việc tốt không chỉ giúp bạn kiếm sống. Nó còn phải mang lại cảm giác an toàn: an toàn về sức khỏe, an toàn về tài chính và đủ bền vững để bạn có thể đi đường dài.

Kết nối – Bạn có thật sự thuộc về nơi đó?

Có những nơi trả lương rất cao, nhưng mỗi ngày đi làm lại có cảm giác mình đang cố gắng trở thành một người khác. Bạn không tìm được tiếng nói chung với đồng nghiệp, không hòa hợp với văn hóa làm việc, và luôn phải gồng mình để thích nghi.

Cũng có những công việc chiếm gần như toàn bộ thời gian và năng lượng. Có những ngày trở về nhà với cảm giác cạn kiệt năng lượng. Muốn dành thời gian cho gia đình cũng không còn đủ sức, cuối tuần chỉ mong được nghỉ ngơi để chuẩn bị cho một tuần mới.

Con người không chỉ cần một nơi để làm việc. Chúng ta còn cần một nơi mà mình cảm thấy được thuộc về, được là chính mình và vẫn còn đủ sức sống để dành cho gia đình, cho bản thân và cho những điều quan trọng ngoài công việc.

Ghi nhận – Giá trị của bạn có được nhìn thấy không?

Tiền rất quan trọng. Nhưng khi đã đi làm nhiều năm, phần lớn chúng ta đều nhận ra tiền không phải là lý do duy nhất để gắn bó với một công việc.

Điều khiến một người muốn cống hiến lâu dài là cảm giác những nỗ lực và năng lực của mình được nhìn thấy. Được tin tưởng giao việc thay vì luôn bị kiểm soát. Được lắng nghe khi đưa ra ý kiến, thay vì phải liên tục chứng minh bản thân.

Quan trọng hơn, đó là cảm giác được bộc lộ những gì mình làm tốt nhất, được chủ động đề xuất ý tưởng, được thử sức với những vai trò mới và tạo ra dấu ấn riêng, thay vì chỉ hoàn thành những đầu việc được giao. Bởi ai cũng mong muốn những năm tháng mình tích lũy kinh nghiệm không chỉ đổi lấy một mức lương cao hơn, mà còn tạo nên một giá trị được người khác nhìn thấy, ghi nhận và trân trọng.

Hiện thực hóa chính mình – Công việc có giúp bạn phát huy trọn vẹn tiềm năng?

Đây là tầng sâu nhất của chiếc la bàn sự nghiệp. Sau tất cả, điều nhiều người tìm kiếm không hẳn là một "công việc đam mê", mà là một công việc không bắt mình phải trở thành một phiên bản khác để tồn tại.

Đó là nơi bạn được sống đúng với những giá trị mình tin tưởng, phát huy những điểm mạnh tự nhiên và biến những trải nghiệm tích lũy qua nhiều năm thành giá trị cho người khác. Bạn không còn phải thu nhỏ bản thân để phù hợp với công việc, mà công việc trở thành mảnh đất để bản thân tiếp tục phát triển.

Khi một người được là chính mình, họ không chỉ làm việc với nhiều năng lượng và sự gắn kết hơn. Họ còn trưởng thành trong nội tâm, khai mở những tiềm năng mới và không chỉ tạo ra giá trị cho bản thân, mà còn tạo nên những đóng góp có ý nghĩa cho gia đình, cộng đồng và cuộc sống.

Kết

Có lẽ bạn không cần thêm một lời khuyên. Bạn chỉ cần một lần ngồi xuống, nhìn lại tất cả những quyết định mình từng đưa ra.

Điều gì khiến bạn hạnh phúc nhất?

Điều gì khiến bạn hối tiếc nhất?

Và điều gì bạn sẽ không đánh đổi thêm một lần nào nữa?

Mỗi câu trả lời đều là một mảnh ghép tạo nên chiếc la bàn của riêng bạn. Khi những tiêu chí ấy được đúc rút từ trải nghiệm thật, bạn sẽ ít bị dao động hơn trước những lời khuyên, những cơ hội hấp dẫn hay những xu hướng nhất thời.

Mỗi người sẽ có một chiếc la bàn khác nhau. Có người đang ưu tiên sự an toàn. Có người đang cần được ghi nhận. Có người chỉ đơn giản muốn lấy lại thời gian cho gia đình. Vì thế, sẽ không có một "công việc tốt nhất" cho tất cả mọi người. Chỉ có công việc phù hợp nhất với chiếc la bàn của mỗi người ở từng giai đoạn.

Với cá nhân mình, ở độ tuổi U40, 2 tiêu chí cứng quan trọng nhất không thể đánh đổi và trở thành Kim Chỉ Nam cho mọi quyết định sự nghiệp của mình đó là: #Đủ kinh tế để sinh tồn và #Hiện thực hóa chính mình. Các tiêu chí còn lại, chỉ chiếm 1 tỉ trọng rất nhỏ, và mình có thể linh hoạt chấp nhận được

Còn bạn thì sao? Đâu là tiêu chí cứng quan trọng nhất/ đâu là tiêu chí có thể đánh đổi trong việc đưa ra những quyết định trong sự nghiệp của bạn?